"Machineveiligheid begint bij het borgen van kennis en ervaring rond dit thema"
Expert aan het woord
"Vanaf 20 januari 2027 vervangt de nieuwe Europese Machineverordening (EU) 2023/1230 de Machinerichtlijn 2006/42/EG. Dit is een belangrijke impuls om het thema machineveiligheid bij bedrijven sterker onder de aandacht te brengen", stelt Adriaan Legius, safety services engineer bij Euchner Safety Services. Hij is gespecialiseerd in het geven van advies over de implementatie van deze wetgeving en belicht een aantal aandachtspunten rond veilige machinebouw.
"De nieuwe Europese Machineverordening (EU) 2023/1230 komt eraan, maar de kern blijft grotendeels ongewijzigd. Fabrikanten moeten nog steeds veilige machines ontwikkelen en ervoor zorgen dat deze aan de geldende veiligheidsvoorschriften voldoen. Nieuw zijn onder meer de veiligheidsvoorschriften rond de onderwerpen cybersecurity en artificiële intelligentie, die in de verordening worden aangestipt. Het opnemen van voorschriften rond cybersecurity past in een grotere visie waar onder andere de Cyber Recilience Act (CRA) deel van uitmaakt. Het geheel van deze wetgevingen moet leiden tot een hoger cybersecurityniveau. De voorschriften van de machineverordening vertellen dus niet het volledige verhaal."
Expert aan het woord
In de rubriek 'Expert aan het woord' laat een deskundige zijn of haar licht schijnen over een actueel thema op het vlak van industriële automatisering. Zo krijgt u inzichten in de meest relevante uitdagingen in de sector, blijft u op de hoogte van belangrijke innovaties én krijgt u een kijkje in de keuken bij gerenommeerde specialisten. In deze editie geeft Adriaan Legius, safety services engineer bij EUCHNER Safety Services, zijn visie op een toekomstbestendige industrie.
Veiligheid gedurende de hele levensduur
"Conceptueel verandert er weinig wanneer de Machineverordening van kracht is. De benodigde kennis, ervaring, werkwijze en bijbehorende methodieken zijn bij machinefabrikanten doorgaans goed geborgd. Aandachtspunt is en blijft dat fabrikanten bij het ontwerp rekening moeten houden met gebruikers die geneigd zijn om de weg van de kortste weerstand te kiezen. Is een veilige werkwijze omslachtig en/of kan een veiligheidssysteem worden omzeild, dan moet je ervan uitgaan, dat dit ook zal gebeuren."
"Volgens de verordening moet je immers uitgaan van "redelijkerwijs voorzienbaar verkeerdelijk gebruik". Machinebouwers moeten hun machines daarom intrinsiek veilig ontwerpen. Die veiligheid beperkt zich ook niet tot het gebruik van de machine maar geldt gedurende de volledige levensduur: van transport, installatie, inbedrijfstelling tot gebruik, onderhoud, reiniging én demontage. Elke levensfase vraagt om een beoordeling en identificatie van de risico’s om deze vervolgens te reduceren."
"In de praktijk wordt opgemerkt dat veel risicoanalyses zich beperken tot het gebruik van de machine zonder dat er rekening wordt gehouden met andere levensfases of het redelijkerwijs voorzienbaar verkeerdelijk gebruik. Uitzoomen naar de volledige levenscyclus verhoogt de veiligheid."
"Machineveiligheid beperkt zich niet tot het gebruik van de machine"
Machinerichtlijn/-verordening raakt ook eindgebruikers
"De Machinerichtlijn/-verordening legt overigens niet alleen verplichtingen op aan machinebouwers maar raakt een veel bredere groep bedrijven, waaronder eindgebruikers. Bijvoorbeeld wanneer deze bestaande machines aanpassen, uitbreiden of meerdere machines samenvoegen tot één functioneel geheel. Zodra een wijziging impact heeft op de veiligheid van één of meer machines – er kunnen nieuwe gevaren ontstaan of er is een toename van bestaande risico’s – kan sprake zijn van een substantiële wijziging. De eindgebruiker krijgt dan mogelijk de rol van fabrikant en zal de nieuwe machine opnieuw moeten beoordelen. Het is belangrijk dat bedrijven iedere wijziging evalueren en zich bewust zijn van de gevolgen van (substantiële) wijzigingen aan machines."
Basiskennis versus norm
"In de praktijk blijkt dat de kennis en ervaring rond machineveiligheid bij eindgebruikers minder vanzelfsprekend is. Een eindgebruiker weet alles over zijn product, maar het bouwen van machines behoort niet altijd tot hun corebusiness. Meestal is wel een basiskennis in huis. Die is gestoeld op ervaring of vuistregels die het bedrijf ooit heeft opgesteld, maar het identificeren van risico’s en correcte documentatie die refereert naar de geharmoniseerde normen schieten regelmatig tekort."
"Men weet bijvoorbeeld wel dat men een deur moet beveiligen met een interlock, maar het juiste performance level – dat dikwijls in de norm wordt aangegeven – is onbekend. Het gebruik van gezond verstand levert in de meeste gevallen wel degelijk een veiligere machine op, echter meestal niet in lijn met de specifieke voorschriften uit de geharmoniseerde normen. De norm vermeldt gedetailleerde maatregelen die je zelf meestal niet op die manier kan bedenken. Structurele machineveiligheid begint bij duidelijk eigenaarschap en het borgen van kennis en ervaring rond dit thema."
Concrete acties
"Gelukkig zie ik de bewustwording de laatste tijd groeien, mede dankzij de nieuwe Machineverordering die eraan komt. Fabrikanten en/of leveranciers vestigen regelmatig de aandacht op dit onderwerp in hun nieuwsbrieven waardoor het sneller onderwerp van gesprek wordt, en weer wat hoger op de agenda komt te staan. Vervolgens is het zaak het agendapunt te vertalen naar concrete acties. Zo breng je machineveiligheid naar een hoger niveau en maak je verschil!"