Wat betekent de Mercosur-deal voor de maakindustrie?

Van luchtpompen en elektrische generatoraggregaten tot getande overbrengingen en wrijvingswielen 

In de huidige onzekere economische tijden lijkt het aanstaande handelsakkoord tussen de EU en de landen in het zogenoemde Mercosur-gebied (Brazilië, Argentinië, Uruguay en Paraguay) goed nieuws voor de Belgische maakindustrie. Veel industriële sectoren hebben ruime handelsoverschotten met het Zuid-Amerikaanse landenblok, en het aanboren van nieuwe handelsbetrekkingen is een belangrijk signaal nu de relaties met de VS steeds meer bekoelen. Toch moet het belang van de deal niet overschat worden: de Mercosur-landen zijn voor België relatief onbelangrijke handelspartners en het lijkt er niet op dat de wederzijdse afbouw van handelstarieven tot een grote toename van de handel zal leiden.

Opsteker voor de industrie

Vereenvoudigde regelgeving, hervorming van het emissiehandelssysteem, minder handelsbarrières op de interne markt en bescherming van diezelfde interne markt voor 'gedumpte' Chinese goederen.

Rondom de Industrietop in Antwerpen en de aansluitende informele Europese top in de Limburgse landcommanderij Alden Biesen opperden politici en bedrijfsleiders heel wat maatregelen om het leven van in zwaar weer verkerende industriebedrijven een beetje aangenamer te maken. Het herstel van de Europese concurrentiekracht stond medio februari dusdanig in de schijnwerpers dat het nieuws vlak daarvoor over de goedkeuring van de Mercosur-deal door de EU-lidstaten alweer naar de achtergrond leek verdwenen.

Betere toegang tot andere afzetmarkten

Maar net zoals bovenstaande maatregelen zou ook het aanstaande handelsakkoord met het Zuid-Amerikaanse handelsblok wel eens een mooie opsteker voor de industrie kunnen zijn – evenals de mogelijke handelsdeal met India. De onderhandelingen over beide akkoorden — die over het Mercosur-akkoord lopen al meer dan 25 jaar — kwamen in een stroomversnelling terecht sinds de VS onder aanvoering van president Trump kozen voor een protectionistische koers. Een betere toegang tot andere afzetmarkten kan de verstoorde handelsrelaties met de Amerikanen op zijn minst een beetje compenseren.

De vraag is natuurlijk in welke mate én voor wie de deals precies uitkomst bieden. Landbouwprotesten maken al geruime tijd duidelijk dat niet iedere sector garen spint bij een Mercosur-akkoord. Wie in België handelt in rundvlees, gevogelte of suikerbieten dreigt volgens onder meer het Joint Research Center, het wetenschappelijke bureau van de EU, geconfronteerd te worden met (forse) Zuid-Amerikaanse concurrentie. Zo zou de import van rundvlees in België met 40 procent kunnen toenemen. Chocoladefabrieken, bevroren aardappelproducenten en bierfabrikanten zien daarentegen een stijging van de export tegemoet.

Beperkt belang

Voordat we inzoomen op de mogelijke gevolgen voor andere takken van de maakindustrie is het goed om het algemene belang van de Mercosur-deal alvast te relativeren: dat is namelijk beperkt. Dat stelt althans de Nationale Bank van België (NBB), die in 2020 al onderzoek deed naar de handelsstromen tussen de Zuid-Amerikaanse landen en ons land en dat onderzoek vorig jaar heeft geüpdatet. In de totale Belgische export was het aandeel van de Mercosur-landen tussen 2014 en 2024 jaarlijks net iets minder dan 1%. Wat de import betreft lag dat percentage in deze periode nog lager: ongeveer 0,5% van de alle ingevoerde goederen kwam uit één van de vier Zuid-Amerikaanse landen.

Opvallend is dat van de meest geïmporteerde goederen er één product duidelijk uitspringt: meerfasenwisselstroommotoren

Het is niet zo dat alle tarieven naar nul zullen gaan, maar de huidige percentages dalen wel flink –  importheffingen op rundvlees bijvoorbeeld van 35% naar 7,5%. Het lijkt er niet op dat de handel hierdoor fors toeneemt. Volgens de Europese Commissie zorgt het Mercosur-akkoord voor een groei van 0,1% van de Europese economie.

Machines, toestellen en elektronisch materieel

België bedrijft veruit de meeste goederenhandel met Brazilië en Argentinië. Met beide landen hadden we in 2024 een goederenhandelsoverschot, van 436 miljoen euro met Argentinië en 1,09 miljard euro met Brazilië. Die overschotten klinken mooi, maar zijn relatief: met een aandeel van 0,2 procent in de totale Belgische goederenuitvoer was Argentinië twee jaar geleden 'slechts' de 50e belangrijkste exportmarkt van België. Brazilië eindigde op de 26e plaats met een aandeel van 0,6 procent in de totale goederenuitvoer, blijkt uit cijfers van de NBB.

Het exportaandeel van de categorie "machines, toestellen en elektronisch materieel, delen en toebehoren daarvan" in de totale export naar Brazilië was twee jaar geleden 13 procent. Zo behaalden Belgische bedrijven die handelen in deze goederen gezamenlijk een overschot van ruim 168 miljoen euro. Met Argentinië bedroeg het overschot in deze goederen iets meer dan 47 miljoen euro.

Vergelijking met EU
In 2024 had België in verhouding een hoger handelsoverschot met de Mercosur-landen dan de EU gemiddeld. Belgische bedrijven exporteerden voor 3,05 miljard euro, terwijl de import 1,44 miljard euro bedroeg, noteerde de NBB. In 2024 was de handel van de EU met Mercosur goed voor ongeveer 111 miljard euro: daarvan is ruim 55 miljard euro uitvoer en 56 miljard euro invoer. Meer dan 80% van de handel vond plaats tussen de EU en Brazilië. Machines en apparatuur, vervoermaterieel, chemische stoffen en farmaceutische producten zijn de belangrijkste exportgoederen. Naast landbouwproducten importeert de EU voornamelijk papier en pulp en minerale producten.

De belangrijkste uitvoerproducten in deze categorie naar de Mercosur-landen zijn onder meer (delen van) luchtpompen, elektrische generatoraggregaten, getande overbrengingen en wrijvingswielen, elektrische signaalgeneratoren, maaidorsers en machines en toestellen voor de pluimveesector. Opvallend is dat van de meest geïmporteerde goederen uit deze landen er één product duidelijk uitspringt: meerfasenwisselstroommotoren.

In de totale Belgische export was het aandeel van de Mercosur-landen tussen 2014 en 2024 jaarlijks net iets minder dan 1%

Niet alle industriële bedrijven hebben een handelsoverschot. Integendeel: de Belgische voedingsindustrie sloot 2024 volgens de NBB af met een handelstekort van 54 miljoen euro met Argentinië en 42 miljoen euro met Brazilië. Beschermingsmaatregelen zoals quota en de mogelijkheid om bij 'gevoelige producten' de voordelige tarieven in bepaalde situaties op te schorten, moeten voorkomen dat landbouw- en voedingsbedrijven volledig gebukt gaan onder Zuid-Amerikaanse concurrentie.

Voedingsindustrie
Het Mercosur-akkoord krijgt de nodige kritiek van de landbouw- en voedingsindustrie. Een belangrijk punt van zorg is dat de productieregels voor voeding soepeler zijn in Zuid-Amerika dan binnen de EU. Andere kritiek gaat over de milieu-impact van de deal. Lees het artikel hier.

Juridische vragen

Brancheverenigingen zoals Unizo, Voka en VBO noemen de Mercosur-deal "een belangrijke stap in een wereld die wordt gekenmerkt door geopolitieke spanningen". Agoria is "ervan overtuigd dat het handelsakkoord bedrijven in de technologische industrie zal versterken en nieuwe markten zal openen".

Het Europees Parlement wil dat het Hof van Justitie eerst een aantal juridische vragen over de totstandkoming van het akkoord beantwoordt voordat het overgaat tot stemming over de deal. Dat zou zomaar nog één of twee jaar kunnen duren. Mogelijk treedt het handelsakkoord tot die tijd alvast voorlopig in werking. Daar volgt naar verwachting snel duidelijkheid over.